Yazıcı Sürümü
Mantık İlminin Tarihçesi ve İslâm Âlemine İntikâli-Talha Hakan Alp
Mantık ilmi, düşünme esnasında insanı hata yapmaktan koruyan kurallar ve ölçülerden bahseden bir ilimdir. Bu ilim, gerek düşünme sırasında gerekse düşünceleri ifade sırasında ölçülü ve mutedil olmak için gerekli kuralları ve kalıpları verir. Bunun içindir ki, kendisine formel mantık/sûrî mantık denir. Mantık, bir şeyi tanımak ve bir şey hakkında hüküm vermek ve bir şeyi ispatlamak için yapılan bütün zihinsel faaliyetleri kontrol eder. Bunun için tarif, hüküm ve kıyas başlıkları altında tamamen saf aklî esaslara dayalı bir sistem ortaya koyar.
Mantık uygulanan bir sistem olarak insanlık tarihi kadar köklü bir sanattır. Mantıkçıların deyişiyle insan düşünen canlıdır. İlk insandan itibaren bütün düşünme faaliyetleri sırasında adı konulmamış da olsa mantıkî sistem ana hatlarıyla uygulanmış ve fikirde tutarlılık devamlı hedeflenmiştir. Bu sebeple kaide ve sistemi açısından mantığın tarihinin insanlık ve düşünme tarihi kadar eski olduğunu söyleyebiliriz. Ama mantık ilminin diğer ilimlerden ayrılarak müstakil bir sistem olarak incelenmesi ve kitaplara yazılıp tedvin edilmesi yunan felsefî incelemelerine dayandığı bilinir. En azından şu an mevcut verilere göre bu böyledir. Yunan filozoflarından önce diğer felsefî ilimlerde olduğu gibi bu ilmin temelini teşkil eden ana malzemeler gündeme gelmiş, konuşulmuş ve hatta tartışılmıştır. Bir ilmin tedvini için doğal olarak o ilmin başlıca konularının ve incelediği sorunsalların diğer konu ve sorunsallardan temayüz edip konuşulması ve tartışılması zaruridir. Mantık da böyledir; gerek Mısır da, gerekse Mezopotamya ve Uzakdoğu medeniyetlerindeki felsefi ve düşünsel ve ilmi faaliyetler diğer felsefi ilimlerde olduğu gibi mantığın da yunan medeniyetinde doğup gelişmesine gerekli zemini hazırlamıştır.
Mantık ilk defa Yunan filozofu Aristo tarafından kitaplara derc edilmiştir. Bazı mantık tarihçileri, mantık ilminin sofizme karşı bir müdafaa ve toplumu bilinçlendirme amacına bağlı olarak tedvin edildiğini belirtir. Aristo, Yunan toplumunda yerleşik siyasi, sosyal ve kültürel ortama tepki sonucu ortaya çıkan sofistlerin mevcut düşünsel sistemi kelime ve akıl oyunlarıyla tevhin etmesi üzerine sonraları kavramların tarifi, içlem ve kaplamı, hükümlerin kipleri, bir fikrin ispat ve reddinin tutarlılık şartlarını kalıpsal olarak ele alma zorunluluğu hissettiği bildirilmiştir.
Aristo felsefî ilimlerde zihinsel yanlışlardan korunmak için bir araç olarak tasarladığı mantık sistemini daha sonra Organon diye isimlendirilen altı kitabında ele almıştır.
Bu altı kitapta
1-) Kategoriler, (Mekulat-ı Aşere)
2-) Peri-ermaniyas (İbare, külliler ve önermeler,),
3-) Birinci Analitikler (Tahlilü l-Kıyas),
4-) İkinci analitikler (Burhan)
5-) Topikler (Cedel),
6-) Sofistika sofistik deliller (muğalata) olmak üzere mantığın temel konuları yer almaktadır.
Daha sonraki yüzyıllarda Organon şarihleri bu altı kitaba Aristo nun
7-) Retorik (hatabet)
8-) Poetikasıyla
9-)Forfiryus un İsagoci/medhal (külliyat-ı hamse)sini ekleyerek temel mantık kitaplarını dokuza tamamlamışlardır. Bu sayı ayrıca mantıkta incelenen dokuz ana bölümü de temsil etmektedir.
İslam mantıkçıları mantık kitaplarına Aristo nun kategorilerini almaz, onlar doğrudan lafız/isagoci/külliyatla başlarlar. Daha sonraki İslam mantıkçıları buna delalet konularını da eklemişlerdir.
İslam dünyasının bir ilim olarak mantıkla karşılaşması diğer yabancı ilimler gibi Abbasiler dönemindeki tercüme faaliyetlerine dayanır. Özellikle Beytü l-Hikme de yapılan geniş çaplı tercüme faaliyetleriyle birlikte felsefe, mantık, tıp, fizik, matematik ve diğer ulum-i dahîle/yabancı ilimler Arapçaya tercüme edilerek İslam alemine intikal ettirilmiştir. Aristo nun ilk mantık kitaplarını tercüme edenler hicri ikinci yüzyılın sonu ile üçüncü yüzyılların başlarında yaşamış İbn-i Mukaffa, Huneyn bin İshak, Ebu Osman ed-Dimeşkî, el-Kindî dir.
Daha sonra mantığı bir bütün olarak ele alan, sistematize eden ve şerh ve tadilde bulunan İslam mantıkçıların başında, hicri dördüncü yüzyılda yaşamış Farabî ile hicri beşinci yüzyılın başlarında yaşamış onun takipçilerinden İbn-i Sînâ gelir.

Farabî ağırlıklı olarak Aristo mantığına bağlı kaldığı mantık incelemelerinde mantığı şu dokuz bölümde ele almıştır.
1. el-Medhal (isagoci)
2. el-Mekûlât (kategoriler)
3. el-İbare (peri-ermeneias)
4. el-Kıyas (analitika el-ula)
5. el-Burhan (analitika es-saniye)
6. el-Cedel (diyalektik, topikler)
7. Kitabü l-Hikme (sofistika)
8. el-Hıtabe (rhetorika)
9. eş-Şiir (poetika)

Filozofların dışındaki çevrelerden İbn-i Hazm, kelamcılardan Gazalî mantıkla ciddi ciddi uğraşmış ve bu konuda eseler kaleme almış kimselerdir. İbn-i Hazm ın el-Hudud ü, Gazali nin Miyar ı, el-Mihakk ı önemli mantık kaynaklarındandır. Gazzali nin el-Kıstasü l-Müstakim i onun mantığın kıyas bölümünü Kuran la temellendirme çalışmasından ibarettir. O bu çalışmasında kıyastaki ispat sistemi için Kuran dan bol bol örnekler getirir. Gazzali den sonra Razi, İbn-i Rüşd, Ebheri, Kazvini, Urmevi, Kutbeddin Şirazi, Taftazani, Cürcani, Gelenbevi sonraki dönemlerin büyük mantıkçılarındandır.
İsimlerini zikrettiğimiz bu mantıkçıların telif ettiği eserler arasından özellikle Ebheri nin İsagoci siyle, Kazvini nin Şemsiye si kısa ve tertipli olması bakımından hayli revaç bulmuştur. Bu iki kitap öteden beri başlangıç ve orta düzeyde mantık eğitimi için münasip görülmüştür. İleri düzeyde mantık eğitimi için Urmevi nin Metali isimli kitabı tercih edilmiş ve bu kitap hakkında çok miktarda şerh ve haşiye kaleme alınmıştır. Osmanlılarda özellikle Kul Ahmed haşiyesiyle birlikte Molla Fenarî nin İsagoci şerhi ile daha sonraları Gelenbevî nin Burhan ı medrese müfredatında önemli yer işgal etmiştir.
Osmanlı da Tanzimat tan sonra Ahmet Cevdet paşa nın Miyar-i Sedad ı gibi kaleme alınan klasik mantık kitaplarına karşılık Avrupa da aydınlanmayla birlikte mantık ve felsefe tartışmaları üzerine yeni tarzda yazılmış mantık kitapları da tercüme edilmeye başlanmıştır. İtalyan mantıkçısı Gallupi nin kitabı Miftahu l-Funun adıyla tercüme edilmiştir. Bacon ve Deskartes in mantık ve özellikle kıyas eleştirilerinin temelde etkili olduğu yeni mantık anlayışında metod ön plana çıkmakta ve bilim felsefesi denebilecek yeni alan mantığa eklenmektedir. Nitekim yeni Osmanlı mantıkçılarından Ali Sedad ın Mizanü l-Ukûl fil Mantık vel-Usûl ile İzmirli nin Felsefe dersleri nde mündemiç olan mantık ve Fenn-i Menahiç bu anlayışa göre yazılmıştır. Daha sonra doğa ve matematik bilimlerinin gelişimiyle birlikte daha detaylı ve daha net bir dile sahip yeni mantık arayışları muvacehesinde Berntnat Russel ile Whitehead (Wayted) in öncülüğünü yaptığı lojistik mantık/sembolik mantık/modern mantık ön plana çıkmıştır. Yetmişli yıllardan itibaren modern mantık adıyla memleketimizde bu mantığın eğitimi verilmektedir.

Mantık ilmini tahsil etmenin hükmü

Mantık ilmi felsefeye giriş kabul edildiğinden önceleri İslam aleminde şiddetli bir tepkiyle karşılanmıştır. Felsefeye gösterilen tepki, bu ilmin araç ve mukaddimesi işlevi gören mantık ilmine de yansımış ve özellikle muhaddisler tarafından tenkit edilip tahsilinin haram olduğu ileri sürülmüştür. Bunlardan İbn-i s-Salah, İbn-i Teymiye ve Suyutî nin mantık eleştirileri pek meşhurdur. Fakat mantığa karşı sergilenen bu olumsuz tutum islam dünyasının genelinde etkili olamamıştır. Asıl İslam aleminde mantık ilmine karşı Gazalî nin fikri kabul görmüş ve mantık ilminin meşruiyeti şöyle dursun tahsilinin farz-ı kifaye olduğu görüşü yaygınlık kazanmıştır. Nitekim Gazali el-Mustasfa nın başında mantık bilmeyenin ilmine itimat edilemeyeceğini belirtmiş ve mantığın ilimlerin ilmi olduğunu iddia etmiştir.
Mantık ilminin tahsilinin hükmü bir tarafa bugün klasik İslamî ilimlerin ve özellikle bunlar arasından kelam ve usul-i fıkıh ilimlerinin dili mantıkî ölçülere göre dizayn edilmiştir. Tarifler, taksimler, ispat ve redler hep mantık sistematiğine göre yapılmış ve mantık bu hususlarda umumî bir kriter kabul edilmiştir. Bu sebeple klasik İslamî metinleri sıhhatli biçimde anlamak için iyi derecede mantık bilgisi gereklidir, desek abartmış olmayız.

Mantık kelimesinin tahlili ve bu ilmin mantık ismini almasının sebebi

Mantık kelime anlamı itibarıyla konuşmak demektir. Nutk kökünden gelir. Bugün Türkçe de de nutuk çekmek derken kelimeyi aynı manada kullanırız. Nitekim Yunanca mantık ilmine kullanılan logos kelimesinin bir anlamı da söz dür.
Bu ilmin mantık ismini almasının sebepleri izah edilirken genelde nutk kelimesinin batın ve zahir olmak üzere iki manaya geldiği belirtilir. Nutk-i batın, düşünmek; nutk-i zahir konuşmak demektir. Mantık ilmi getirdiği ölçülerle insanın hem düşünmesini hem de konuşmasını düzenler, ölçülü hale getirir. İşte insan nutkuna katkısından dolayı bu ilme mantık ismi verildiği yönündeki görüş genel kabul görmüştür.
Mantık ilminin faydası konusunda Ebu Hayyan et-Tevhidî nin el-İmta ve l-Müanese isimli eserinde zikrettiği Ebu Said Seyrafî ile ilk mantık mütercimlerinden Metta bin Yunus arasında Mantık ın hedefi hakkındaki tartışma manidardır. Bu tartışmada Metta bin Yunus mantığın, kelamla/konuşmayla ilgili bir araç olduğunu ve bu araç vasıtasıyla doğru sözün yanlış sözden ayırt edildiğini, sahih mana ile fasit mananın temyiz edildiğini söyler.

Mantık ilminin sistematiği

Farabî örneğinde olduğu gibi, ilk devir mantıkçılarının tasniflerinde Aristo nun tertibi esas alınmıştır. İbn-i Sina sonrası geç dönem mantıkçıları daha farklı bir tertip izleyerek mantığı ikili bir tasnife tabi tutmuşlardır. Bu tasnife göre mantık kitaplarında konular tasavvurât ve tasdikât olmak üzere iki bölümde ele alınır. Tasavvurât bölümünde külliyat-ı hamse (isagoci) ve tarif; tasdikât bölümünde kazıyye ve kıyas konuları incelenir. Ayrıca bu konulara ilaveten giriş bölümüne delalet konusu da eklenmiştir. Tasavvur bölümünde külliyat-ı hamse mebâdi, tarif mekâsıt; tasdikât bölümünde kazıyyeler mebâdi, kıyas mekâsıt kabul edilmiştir. Bu tertib, tariflerin külliyât-ı hamse üzerine, kıyasın da kazıyyeler üzerine ibtina etmesine dayanmaktadır.

Mantık ilminin Tarifi, Mevzusu ve Gayesi

Mantık ilminin tarifine geçmeden önce tarifte karşımıza çıkacak ilim, tasavvur, tasdik, zarurî ilim, nazarî ilim, nazar ve fikir kavramlarıyla ilgili ön bilgi vermekte fayda vardır.
İlim kavramı muhtelif ilim ve meslek erbabı tarafından farklı şekillerde tanımlanmıştır. Bunlardan mantık ilmiyle en fazla uyuşanı filozofların şu sade tanımıdır:
İlim, bir şeyin suretinin zihinde hasıl olmasıdır. Bazı filozoflar ilmin, zihinde hasıl olan suretin kendisi olduğunu söylemişlerdir. Birinci tarife göre ilim bir oluştan ibarettir ki, buna göre ilim (bilmek) anlamında mastardır. İkincisine göre ilim bir oluştan ziyade eylem neticesinde zihinde oluşan bir şeydir ki, buna göre ilim (bilgi) anlamında ism-i mastardır. Biz burada konumuzla münasebeti açısından ikinci tarifi esas alarak ilmi, bilgi anlamında kullanacağız.
Klasik mantıkçıklar bilgiyi farklı açılardan taksim etmişlerdir. Bunlardan biri bilginin yapı ve içeriğine göre yapılan taksimdir. Bu taksime göre bilgi iki kısma ayrılır: tasavvur, tasdik. Tasavvur, hükümsüz, yargısız bilgidir. Buna eşya, olay, iş, şahıs, yer ve kavramlarla ilgili sadece tanıma düzeyinde olan bilgiler diyebiliriz. Mesela, kitap hakkında onu tanımlayıcı mahiyette bilgilere tasavvur denir. Tasdik, hükümlü bilgidir. Kitap bilginin en eski aracıdır, cümlesindeki bilgi tasdiktir. Bu cümlenin öğelerinden kitap tek başına zihnimizde bir bilgi ifade eder, bu bilgi ise tasavvurdur. Bunun gibi eski, araç ve bilgi gibi tek tek ele alınan mezkur öğelerin hepsi birer tasavvurdur. Şu halde tasavvur, müfred bilgisi, tasdik cümle ve kelam bilgisidir. Bir başka ifadeyle sonuna nokta koyulabilen cümleler tasdik, bunun dışındakiler tasavvurdur da diyebiliriz.
Bilginin elde edilmesi açısından yapılan taksime göre bilgi iki kısımdır. Zarurî bilgi, nazarî bilgi. Zarurî bilgi, nazar ve fikir aracılığı olmadan elde edilen bilgilerdir. Nazarî bilgi ise, ancak nazar ve fikirle elde edilen bilgilerdir. Nazar ve fikir kavramları müteradif/eşanlamlı kavramlardır. Bunlar, yeni bilgiler elde etmek amacıyla zihnimizdeki hazır bilgileri belli bir sıra ve yöntem dahilinde işlemek, birbirleriyle ilişkilendirmek anlamına gelir. İnsan görüp öğrendiği şeyleri zihninde işleme, bunlardan sonuç çıkarma kabiliyetine sahip bir varlıktır. İnsanın bu kabiliyetine fikir ve nazar denir ki, buna kabaca düşünmek diyebiliriz. Bilgiye ulaşmak için insanda bundan başka kabiliyetler de vardır. Mesela hads/sezgi bunlardandır. Teknik anlamı bir tarafa burada bizim için gerekli olduğu kadarıyla hads, mukaddimeleri hızlıca geçip sonuca varmak demektir. Sürat-i intikal/birkaç şeyi hızla idrak edip bunlardan sonuca varmak da diyebiliriz. Hads aracılığıyla elde edilen bilgiler nazarî değil, zarurîdir. Şu halde zarurî bilgi, doğrudan veya fikir aracılığı olmadan elde edilen bilgilerdir. Bir ikinin yarısıdır, bütün parçasından büyüktür, güneş aydınlatıcıdır, aspirin baş ağrısına iyi gelir, Sultan Fatih İstanbul u feth etmiştir, gibi bilgiler hep zarurî bilgidir. Bunların bir kısmı, doğrudan, bir kısmı müşahede, bir kısmı tecrübe, bir kısmı tevatürî haberlerle elde edilmiş olsa da hiç birisi teknik anlamıyla fikir neticesinde elde edilmiş değildir. Nazarî bilgiye örnek olarak alem hadis/sonradandır, Allah vardır, üçgenin toplam açıları iki dik açıya eşittir, gibi bilgileri zikredebiliriz. Görüldüğü gibi bu bilgiler deliller üzerinde düşünmek, ölçüp biçmek, muhtelif bilgileri bir hedef istikametinde işlemek neticesinde hasıl olan bilgilerdir. Bunlar ancak metodlu bir zihnî faaliyet sonucunda hasıl olur.
Bu ön bilgilerden sonra mantığın teknik anlamda tarifi, mevzusu ve gayesi konusuna geçebiliriz. İslam mantıkçıları mantığı biri mevzusu diğeri gayesi olmak üzere başlıca iki açıdan tarif ederler. Birinci tarife mevzûî tarif, diğerine gâî tarif denir. Mevzûî tarifine göre mantık; bilinen, zihnimizde hazır olan tasavvur ve tasdiklerden bilinmeyen ve zihnimizde hazır olmayan tasavvur ve tasdiklere ulaşmanın usul ve keyfiyetini inceleyen bir ilimdir. Gâî tarifi itibarıyla mantık; kanunî bir araç, bir sistemdir ki, bu sistem doğru uygulandığında insanı düşünürken hata yapmaktan korur.
Mantık ilminin mevzusu, tasavvur ve tasdik olmak üzere insan zihnindeki bilgilerdir. Mantık ilmi bu bilgileri, yeni bilgilere ulaşmak için nasıl işlememiz gerektiğini, hangi usul ve ölçülere riayet etmemiz gerektiğini anlatır. Zihinde hazır olan tasavvurlardan zihinde henüz hazır olmayan yeni tasavvurlar elde etmek için insanın kullanacağı yegane araç tarif/kavl-i şarihtir. Mantık ilmi işte tarifi konu edinir; sıhhatli tarif nasıl yapılır bunun ölçülerini konuşur. Zihinde hazır olan tasdiklerden zihinde henüz hazır olmayan yeni tasdikler bulmak için insanın kullandığı en yaygın araç kıyastır. Mantık ilmi işte kıyası inceler; doğru kıyas nasıl yapılır, şartları nelerdir, bunu anlatır.
Mantık ilminin gayesi, düşünme sırasında insanı hatadan ve açık vermekten korumak, çelişki ve tutarsızlıktan onu uzak tutmaktır.

Mantık ilminin gerekliliği

Genelde İslam mantıkçıları mantığın gerekliliğini izah ederken akıl yürütme ve bilgi edinme faaliyetinin denetimini gerekçe gösterirler. Yukarıda da izah ettiğimiz gibi bilgi zarurî ve nazarî olmak üzere iki türlüdür. Zarurî bilgilerin elde edilmesi teknik yöntemlerin kullanıldığı bir süreci gerektirmediğinden mantığın gerekliliği daha ziyade nazarî bilgiler için kendini hissettirir. Yukarıda da temas ettiğimiz gibi nazari bilgiler için bir tefekkür süreci yaşanmış olmalıdır. Tefekkür ise zihnimizdeki bilgilerin tertip edilmesi, bir sistem dahilinde işlenmesi ameliyesidir. Gelişi güzel bilgilerin harmanlanması demek değildir. Zihninizde birbirinden kopuk binlerce bilgi olsa da bunlar bu haliyle size yeni bilgiler sağlamaz. Bunun için mevcut bilgileri birbirleriyle bir tertip içinde ilişkilendirmeniz, işlemeniz gerekir. İşte mantık ilmi bilgilerin nasıl tertip edilmesi gerektiği ve hangi kalıplara göre düzenlenmesi gerektiği konusunu inceler. Sıhhatli bir tefekkür için hangi formel şartlara riayet etmek gerekir, bunu temin eder. Bu sebeple sıhhatli tefekkür için özellikle form ve kalıp cihetinden mantık zorunlu bir ilimdir. Burada tefekkürün form ve kalıbından söz ettik, çünkü mantık ilmi içerikle ilgilenmez. O sadece fikrin kendi içinde tutarlı olabilmesi için nasıl formüle edilmesi gerektiğine bakar. Bu yüzden klasik mantığa formel mantık , sûrî mantık denmiştir.




Diğer Derlemeleri Okumak İçin Tıklayınız.

İslam Alimleri ve Evrim
Hadis-i Şerifleri Kabul Etmemek
Haznevi Mürşidleri ve Tasavvuf
Şeytanın Düşmanlığı
Fıkhus Sünne Üzerine Ebubekir Sifil
İmam Zahid Kevseri 2 İhsan Şenocak
Sehiv Secdesi (Hanefi Mezhebinde)
İnsanın Dünyada Bulunması - İmam Gazali
Ramazan ve Dua
Arifin Mesajı Mahmut Erol Kılıç
Ya Rasulullah (sav)
Tevbe
İlham İle Öğrenmek ve Hakkın Keşfedilmesinde Sûfîlerin Yolu İle Ehl-i İstidlâl´in Yolu Arasındaki Fark-Gazali
İhlas Hakkında
İlim Öğretmenin Fazileti
Esrarus Savm- İmam Gazali
İnsanın Dünyada Bulunmasının Sebebi İmam Gazali
Tasavvufun İslamiliği ve Sünniliği
Oryantalistlerin Tasavvufa Bakışı
Çağdaş Tefsir Tarihinde Kayıp Halka Dücane Cündioğlu
Mahalle Kahvesi Mehmet Akif Ersoy
Tasavvuf İslâm Dini"nin Arkeolojisidir
Vitir Ve Gece Namazı´nın Fazileti Hakkında
Hayat İçin Mihenk Taşları
Ruhbanlık ve Tasavvuf
Tahiyyat ve Miraç
Hizmet Bilinci
Zikirden Gafil Olanlar ve Şeytanlar
Ey İman Edenler Allah´ı (c.c.) Çokça Zikredin
Müminlerin Allah´ı (c.c.) Zikretme Vakti Gelmedi mi?
Her Anlarında Allah´ı (c.c.) Zikredenler
Asrı Saadette Zikir Halkaları
Peygamber Efendimize (s.a.v.) Tabi Olmak
Hz. Peygamber’in Özellikleri Hakkındaki Ehl-i Beyt Hadisleri
Rasulullah Efendimizin (s.a.v.) Faziletleri
Takva,Vesile,Cihad ve Tasavvuf
Modern Batı Düşüncesinde Ve Gerçek Manada Din
1.Dünya Savaşı Sırasında Said Halim Paşa Hükümeti M. Hanefi BOSTAN
Günümüzde Dini Meselelerdeki Kafa Karışıklığının Ana Sebepleri
Hz.Mevlana Hazretlerinin Dilinden Dua ve Namaz
1. Dünya Savaşını Yeniden Düşünmek
Sadıklarla Beraber Olmak-Tevbe Suresi 119.Ayet
Meallerin Dünyası
Hayrettin Karaman Hocanın Varları Yokları-IV
Müslümanların Kanlı Düşmanları Tapınak Şövalyeleri (Semih Yakut)
Sömürgeciliğin Çirkin Yüzü: Afyon Savaşları
Mehmet Akif Ersoy
Ankebut Suresinden Mevize Süleymaniye Kürsüsünde Mehmet Akif Ersoy
Ahmed es-Senûsî (rahmetullahi teâlâ aleyh)
Hayrettin Karaman Hocanın Varları Yokları III (Recm Meselesi)
Mülkün Sahibi Kimdir?
Hayrettin Karaman Hocanın Varları Yokları II
Abdullah bin Mübârek (rahmetullahi teâlâ aleyh
Ahmed Hulûsi Efendi (rahmetullahi teâlâ aleyh)
Abdülkâdir Cezâyirî (rahmetullahi teâlâ aleyh)
Peygamberimiz Aleyhisselamın Mescidinin Yapılışı
Ramazan Bayramı Namazını Kıldıktan Sonra Ayağa Kalkıp Kıbleye Yönelerek Okuduğu Dua
Ramazanla Vedalaşırken İmam Zeynelabidin (k.s.)
Kadir Gecesi ve Kadir Suresi
Cimriliğin Kötülüğü Ve Zararları M.Kandehlevi
Allah Yolunda Mal Harcamanın Faziletleri- M.Kandehlevi
Hz.Mevlana´nın Duası
Kudüs Nasıl Fethedildi?
Ehl-i Beyt İmamlarının Müşterek Duası-Münacat-ı Şabaniye
Şükür Risalesi
Ramazan-ı Şerife Dair
Prayer - Imam Ghazzali
Uhuvvet Nedir ve Nasıl Olmalıdır?
İçtihad Kapısı Açık Mıdır?
Haçlı Seferlerinin Nedeni - A.Sarıyaşar
Mevlana ve Postmodern Sufizm Üzerine
Kaza Namazı Hakkındaki Tereddütlere Dair Açıklama
Ali B. Hüseyin (ra)in Zühdü İle İlgili Haberler
Mesnevi´nin İlk 18 Beytinin Şerhi
Fotoğraf ve İslami Hükmü
Kötü Söz-Lanet
İmam Buhari ve Zayıf Hadis
Ehli Sünnet,Günümüze Ne Söyler?
Ölüye Kur´an Okumak
Osmanlı Devleti´nde Millet Sistemi
Karaman Hoca ve Taha Akyol
Kur´an´daki Sünnet
Gaybı Kim Bilir ?
İçtihad Görüş Değildir. Murat Türker
Hz.Ali´den Kutsi Bir Dua : Celcelutiye
Zekâtta Temlik ve Sebîlullah Meselesi
Allah Rasulünün(s.a.v.) Ebeveyninin Dini Durumu İhsan Şenocak
Mürtedin Öldürülmesi Meselesi
İslami İlimlerde Yenilik Talepleri
Korunmuşluk Açısından Sünnet
Operasyonel Meal Yazıcılığı ya da Meal Üzerinden Din Tasavvuru İnşası
Hayrettin Karaman Hocanın Bir Fetvası Üzerine bir Değerlendirme Ahmet Turan
Ehl-i Sünnetin Ayırt Edici Vasfı Ebubekir Sifil
Hıfz Etmek Muhafaza Etmektir
Filistinliler Topraklarını Satmadılar
deneme
Gazze Ah Gazze
Ehl-i Sünnet Üzerine Söyleşi
Ehl-i Bidat ve Tekfir Meselesine Dair
Muhammed Avvâme İle İmam Zahid El-Kevserî Üzerine Söyleşi
Kadın,Cami ve Özgürlük Halit İstanbullu
Ramazan Ayında Her Güne Ait Kısa ve Özel Dualar
Yakın Dönem Tefsir Telakkileri-İhsan ŞENOCAK
Ehl-i Beytin Gözü İle Mübarek Ramazan-ı Şerif
İslam Alimlerinin Mehdilik Hakkındaki Görüşleri
O Zihniyet-EbuBekir Sifil
İslâm ve Teknoloji
Seyid Hüseyin Nasr İle Mevlana Üzerine Söyleşi
Din Eğitimi ve Aile
Şarkiyatçı Bakış Açısının Din Araştırmaları Çerçevesinde Türk ve Müslüman İlim Adamlarındaki Yansıma Biçimleri
İmam Gazali ve İhya
Zâhid el-Kevserî´nin Tenkitçiliği
Kolaylaştırılmış Din Algısı
Murteza Bedir Şarkiyatçı Bakış Açısının Yansımaları
Taha Abdurrahman İle Bir Söyleşi
Anlama Risalesi Recep YILDIZ
Şefaat ve Tevessül
Bir Kitap Bir Değini
Fıkhus Sünne Üzerine
Kur´an´daki Sünnet
Modernistlerin Usul-i Fıkıh Eleştirilerine Cevap Talha Hakan Alp
Ebubekir Sifil´in Niyet Konusu Semineri
Mantık İlminin Tarihçesi ve İslâm Âlemine İntikâli-Talha Hakan Alp
Mektûbât Muarribi Muhammed Murad Remzi (Abdulkadir Yılmaz-Orhan Ençakar)
İslam Modernistleri ve Dinlerin Birliği Meselesi
Ehl-i Sünnet İnancı ve Tarihsellik
İbn-i İshak ve Siyeri
Saptırılan Gerçekler
İslam Modernizmi: Yeni Bir İslam Tanımı
Bir Tecdit Girişiminin Anatomisi
´İslam Düşüncesinde Sünnet´ Üzerine
Reenkarnasyon Tartışması
Kandiller ve Üçaylar Hakkında
Kuran´da Nesh Meselesi
Tasavvuf İslamı - Fıkıh İslamı
Modern İslam Düşüncesinin Fikri ve Toplumsal Tahribatı
İslam Modernistleri ve Dinlerin Birliği Meselesi
Muhammed Abduh´un Bazı İtikadi Görüşleri
Din Eğitimi ve Aile
Yarım Hoca Dinden Eder
Bediüzzaman'ı Anlayabilmek İçin Gazali'yi Anlamak-Bünyamin Duran
Mecelle ve Ali Haydar Efendi Ahmet Açıkgöz
Tahrifin Sidre-i Müntehası:Nasr Hamid Ebu Zeyd
Kur´anı Kerim ve Marjinal Guruplar İhsan ŞENOCAK
Modernite, Teknoloji ve Dünyevileşme
Suriyeli Âlim Muhammed Vehbe Zuhayli Hoca İle Söyleşi
Allamenin Buyurduğu Gibi Telfik Haramdır Halit İstanbullu
Zamanı ve Zemini Yanlış Bir Gündem Taklid Meselesi
İndirilen İslam´ın Muhkem Kaleleri: Mezhepler İhsan Şenocak
Doğu ve Batı Muhasebesi Bedirhan Ediboğlu
Sahabe Müdafaası Recep Yıldız
Tek Başına Bir Hadis Mecmuası Ebu Hureyre(2) İhsan Şenocak
Tek Başına Bir Hadis Mecmuası Ebu Hureyre(1) İhsan Şenocak
Yusuf El-Kardavi´nin Fıkıh Anlayışı Üzerine Mülahazalar
Temayül Yazarının Yahudileşme Temayülü Alim Yücer
Dinlerarası Diyalog ya da Ehl-i Kitabın Encamı - Ali Nar
İncil-i Şerif ve Havarilerin Öyküsü Murat Hafızoğlu
H.Kırbaşoğlu´nun Hz.İsa´yı Gökten İndiren Hadisler Makalesinin Tenkidi İhsan Şenocak
Batı´nın Akıl Ocağında Buharlaşan Hakikat:Nüzul-ü İsa(a.s.)
Halefsiz Şair Mehmet Akif Ersoy (Ahmet Taş)
Vesile ve Tevessül Hadislerinin Kaynak Değeri Üzerine Bir Araştırma Prof. Dr. Zekeriya GÜLER
Akif,Kur´an Meali ve Yenilikçiler Yahya Arslan
İlahi Hitabı Kalbe Yazan Kalem Takva Adem Tuncer
Bayraktar Bayraklı´nın Kur´an Tefsiri Üzerine Talha Hakan Alp
Modern Dönem Kur´an Telakkileri
Allah Rasulü´nün(a.s.) Kur´an Telakkisi Halit İstanbullu
Abdulfettah Ebu Gudde Hocaefendi Dr.Nureddin Boyacılar
Bir Mutasavvıf Olarak İmam-ı Azam Ebu Hanife
İbn-i Kayyım el-Cezviyye´ye Reddiye Hüseyin Avni KANSIZOĞLU
İbn-i Teymiyye´nin İlim Adamı Kimliğinin Güvenilirliği Recep YILDIZ
İbn-i Teymiyye ve Cehennemim Ebediliği Meselesi
İbn-i Teymiye´nin İtikadi Görüşleri İhsan Şenocak
Selefilikten Hanbeliliğe Mustafa Özcan
Selefilik Neyin Devamı Halit İstanbullu
Kelam-ı Kadim´in Anlam Haritası İhsan Şenocak
Kur´an Ne Kadar Tercüme Edilebilir Faruk GÜRBÜZ
Muhammed Abduh Örneğinde Yeni Selefilik ve Tasavvuf M.Özcan
Yanlış Anlamanın İdeolojik Arka Planı Recep Yıldız
Bir Selefi İle Taklit ve Mezhepler Üzerine Söyleşi Recep YILDIZ
Dua İbadet Taat
Sahabe Kuşağının Dindeki Yeri
Bu Haber Bizden Neden Gizlendi
Kur´an-ı Mübin´i Protestanca Okumak İhsan Şenocak
İslam Mirası Yok Ediliyor Afrikalı Gazeteci Şefik Morton
Çağdaş Selefiliğin Kutlu Doğum İtirazlarını Çürüten Bir Eser
İslami İlimler,Medeniyet ve Modernizm
Hadis-i Şeriflerde Ramazanın Fazileti Dr.Durak Pusmaz Haseki Eğitim Merkezi
Ramazan Ayı Girdiğinde Okudukları Dua İmam Zeynel Abidin(k.s.)
11 Eylül Dünyasının Papası Ne Söyledi.. Kenan Çamurcu
Süleyman Ateş´in Cennete Gireceklerle İlgili Makalesinin Tenkidi
Ömrünü Yanlışa Adayan Adam Fazlurrahman
İmam Ebu Hanife ve Hadis İlmindeki Mevkii
İmam-ı Azam´ın Talebesi Yusuf B.Halit Es-Semti´ye Vasiyeti
İçi Yivli Toplar ve Ecdadımızın Sızlayan Kemikleri
Esmâ-i Hüsnâ Nedir?
Büyük İmam Ebu Hanife Hazretlerinin Menkıbelerinden
Allah´a Ismarladık Kudüs !
Müminlerin Arasındaki Kin ve Nifakı Gidermenin Çaresi
Kıyamete Yaklaştığımızı Gösteren Rivayetler
Tarihten Yansıyanlar
Nebilere Tabi Olanlara Selam Olsun.
Kaht-ı Rical ( Kaliteli Adam Yokluğu)
Namazın Derin Boyutu ve Mesnevi
Batıya karşı etkili güç: Tasavvuf
İbn Munkız Haçlılara Karşı Adlı Kitaptan İktibas Edilmiştir
Tarihten Alacağımız Dersler Var.Bunları Biliyor muydunuz?
Ehl-i Tasavvufun Gerçek Hali
İslam Medeniyeti-Batı Dünyası ve Mehmet Akif
Başımıza Gelenler


Alnımızı Koyacak Yer Bulamazdık
İbn Ömer (r.a.) şöyle anlattı:Hz. Peygamber (a.s.), Kur´an okurdu. Bazen içinde secde ayeti bulunan bir sureyi okurdu da hemen secde ederdi. Biz de ona uyarak secde ederdik. O kadar (kalabalık ve sıkışık bir halde secde ederdik) ki, bazılarımız alnını koymak için yer bulamazdı.
Sahih-i Müslim´deki hadis numarası: 900

Dağ Parçalanırdı
Şayet biz bu Kuran´ı bir dağın üzerine indirmiş olsaydık, andolsun onu Allah korkusundan saygı ile baş eğmiş, parça parça olmuş görürdün. İşte Biz, belki düşünürler diye, insanlara böyle örnekler veririz. (59/21)

Bu site Şeyh hazretlerinin sevenlerince hazırlanmış olup, Haznevi cemaatının ve yüce üstadının resmi sitesi değildir.